Şiir ölüyor mu? Kadim bir soru | Hakan Arslanbenzer

0
460
bunyamink_suluboya_03-300x300

Dil ve Edebiyat Derneği, İzmit, konuşma özeti

  1. ŞİİR ÖLÜYOR MU? KADİM BİR SORU.

* Soru yeni gibi görünüyor ama yeni değil. Şiirin öldüğünü söyleyen ne ilk kuşağız ne sonuncusu olacağız. Nerde eskinin o mükemmel şiiri gibi bir mantık her zaman vardı.

  1. yüzyılda görüyoruz. Birçok şair ve tezkire yazarı şiirin düştüğünden, öldüğünden şikayet ediyor.

Neden?

Neden 17. yüzyıl? Kadim düzen bozuluyor, Kanuni düzeni. Bizim kadim yani klasik çağımız Kanuni dönemidir. Zenginiz, güçlüyüz, mutluyuz çünkü. Mimar Sinan ve şair Baki var. Fuzuli var, muhalif olarak.  Yunus Emre derler ama Türk şiirinin zirveleri Baki ve Fuzuli’dir.

Neden?

Kadim nedir, klasik nedir? Baki neden büyük? Fuzuli neden ona alternatif olabilecek kadar büyük? Tamamlanmışlık hissi. Mütekamil şiir yazılıyor.

Her yaneden ayağına altun akup gelür – Baki

Kamu, hemişe, lar ler (hep abartı, hep büyük büyük kesitler) – Fuzuli

Allah

Peygamber

Padişah

Şeyh

Ve bunların altındakiler (ki onlar da büyük, zengin ve muktedir insan çok, bazı adamlar tek başlarına bir ülke kadar zenginler). Şairler bile zengin.

Şiir karın doyuruyor.

Dört başı mamur düzen.

Dersaadet. Dünya cenneti.

  1. CENNETTEN DÜŞÜŞ

Göçtü kervan kaldık dağlar başında – Yunus Emre (13. yüzyılda söylendi, kargaşa çağında)

Baki kalır bu kubbede bir hoş sada imiş ancak – Baki (16. yüzyıl, ihtişam çağında)

  1. yüzyıl kritik. İlk defa bakış dıştan içe dönüyor. Ben diyen ilk şair Nefi. Kibirli, müstehzi, küstah. Bedel ödüyor. Baki müptezeldi ama Nefi iyi bir adamdı. Baki zenginlik içinde yaşayıp öldü. Nefi boğduruldu. Mezarı bile yok.

Cennetten düşüş, yasak meyveyi yediler, ayıp yerleri kendilerine göründü. Utandılar. Cennetten sürüldüler. Dünyada ayrılık yaşadılar. Ah vah ettiler. Pişmanlık duydular.

Osmanlı da her alanda cennetten düşüş hissi yaşıyor 17. yüzyılda. Henüz iyimser, umutlu ve kendine güvenliler. Nefi Sihamı Kazayı bu güven içinde yazıyor. Aşağılıyor devletlileri. Korku yok. Sonucu acı olsa da çekinmiyor. Mutlu değil, ezik hiç değil. Arada, kritik.

İkinci Büyük Darbe: Tanzimat. Kimlik karmaşası. Mağlubiyet. Kendini beğenmeme. Aşağılık kompleksi. Geçmiş terk ediliyor. Kadim düzene dönelim, bırakılıyor.

Şiiri bitirip yeniden başlatalım. Edebiyatı. Düşünceyi. Kuralım, yapalım, Batıyı örnek alalım. Tüm edebiyatımızı çöpe atalım.

Fikir-zevk çatışması. Namık Kemal Baki, Nefi, Fuzuli seviyordu.

Duygu-Düşünce bölünmesi. Mağrur ama endişeli.

Namık Kemal çağdaşımız. Hala mağrur ve endişeliyiz.

Birinci Anayasa, bir umut. Beş sene sürüyor. 1901-1911 karanlık. Yayın yok. Kötümserlik tarihselleşiyor. Karakter haline geliyor. Bizden adam olmaz. Biz hiçbir şey yapamayız.

Fikret tarihe saldırıyor, dine saldırıyor, edebiyata saldırıyor. 1900-1910.

İkinci Anayasa, bir umut daha. Beş yıl sürüyor. 1913’ten sonrası karanlık. Yayın bu sefer çok ama yenilgi üstüne yenilgi, ihanet üstüne ihanet. Yangın yeri. Etler, kanlar satılık. Memleket elden gidiyor. Din elden gidiyor. İnsanlığımız doğranıyor.

Akif büyük bir çığlık. Ne şiire imanı var ne edebiyata. Şiir ölmüş. Biz ona büyük diyoruz ama o kendine küçük diyor. 1910-1920.

Üçüncü Darbe: Son savaşlar. 1911-1923. Her şey yanıp kül oluyor. Nesiller cephede yok ediliyor.  Kültür hayatı ortadan kalkıyor.

  1. KUŞAK KAVGASI – BABALAR ve OĞULLAR

Yahya Kemal, “şiirimiz sormagir mahallesine döndü” diyor 1920’de. 1920-1930.

Cumhuriyet bir umut.

  1. Devri Dilarayı Cumhuriyet”. Oyun, mutluluk, Gazi Paşaya iman.
  2. Cumhuriyetin temeli kültürdür.” Vazife, çaba, kendine iman.

Garip şiiri. Karşıtları şiir öldü dediler.

Eski nesil-Yeni nesil kavgası. 1941 Ulus gazetesi.

İkinci Yeni şiiri. Karşıtları şiir öldü dediler.

İkinci Yeni savaşı”. Attila İlhan, Ataç, Asım Bezirci, Adnan Benk.

Halkın Dostları. “Yazı yerine şiir yazsınlar”. Cemal Süreya, İsmet Özel için diyor.

1980 Kuşağı. “Şairler Intellect’in Pençesinde”. İsmet Özel, 70 ve 80 Kuşağı için diyor.

Şiir bitti. 1990’larda 80 Kuşağı tarafından söylendi.

Şiir ölüyor mu? Sağ kesim, 2000’lerde söyledi. Neo-Epik istemiyorlardı.

Hakan Arslanbenzer

www.populistkultur.com 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here