Abdurrahman Adıyan’ın gezi kitabı “İki Durak Bir Çıkmaz” üzerine yazdık…

0
89

Mustafa Nurullah Celep

“İKİ DURAK BİR ÇIKMAZ” ÜZERİNE İZLENİMLER… YORUMLAR…

“Dedim Erzurum nen, dedi ilimdir

Dedim gider misen, dedi yolumdur.”

[Erzurumlu Emrah]

Biz de “ilim yolunun yolcuları” olarak Şair-Yazar Abdurrahman Adıyan’ın İbrişim Kitaptan(*) çıkan “İki Durak Bir Çıkmaz” adlı kitabıyla Hakkâri’ye yola çıkıyoruz…

Adıyan, gezdiği gördüğü yerler karşısında sözsüz kalmayıp iyi bir hikâye anlatıcısına da dönüşmüş kitabında. Yerel renkleri bol ve ışıklı, ışıltılı canlı bir gezi kitabı bu. Müzikli bir yolculuk aynı cihette. Bu yolculukta, aşktan, sevdadan, ayrılıktan bahseden türküler yoldaşımız oluyor daima. Deyim yerindeyse İki Durak Bir Çıkmaz kitabına halk müziği damgasını, mührünü vurmuştur. Sevda türküleri, ayrılık şarkıları yanında gönülden içtenlikli hoş bir seda bırakıyor dünyamıza Adıyan. Kitabın merkezindeki “gezen özne”, daima kalbin penceresinden bakıyor doğaya, insana, hayata ve dünyaya. Gönül gözü açık bir gezi kitabıdır bu. Olup bitenler gönül ikliminde olup bitiyor. Bu anlamda bir “gönül adamı” kimliği çiziyor Adıyan. Halk irfanından devşirdiği meseller, fıkralar, türküler ve efsanevi aşk hikâyeleriyle gezi literatürüne önemli bir katkıda bulunuyor.

Bu kitapta okuyucunun gönül iklimine neler düşüyor, nelerle karşılaşıyoruz?

Üç bölüme ayırmış kitabını Seyyah Adıyan. Üç bölüm, üç durak. Daha doğrusu iki durak bir çıkmaz.

Birinci bölümde Doğu Anadolu şehirlerinden kültürel-müziksel bir esinti ile karşılaşıyoruz. Bu esintilerin göze batan en belirgin özelliği, dostluk merkezli oluşudur. Dost bağının duygu yüklü bülbülleriyle Hakkâri, Bitlis, Muş, Doğubayazıt, Erzurum ve Eğin’e mevsimlerin ışıltısı, müziğin coşkusuyla yolculuk ediyor, gönül evimizi güzel ve ince hislerle ihya ediyoruz…

İkinci bölüm/ikinci durakta Anadolu’nun farklı şehirleri gönül dünyamıza konu/k oluyor. Bu yolculukta “gezen özne”nin kalbine yansıyan şehirlerden; Niğde, Konya, Ankara, Mudanya, Sirkeci-Esenler ve Gebze’ye yüreklerimizde elif elif yağan bir kar ile ince bir hüzün eşliğinde misafir oluyoruz.   

“Gezen özne”, ikinci durağı Anadolu’dan muhtelif yerlerdeki Şiir Şölenlerinde güzel anılar biriktirerek, samimi bir anlatım ile soluğu Van’da, memleketinde alıyoruz.

Üçüncü bölüm, artık bir durak değil, yazarın deyimiyle bir çıkmaz sokak. Adıyan, “çıkmaz sokak” gibi negatif bir çağrışımı olan bir kelime kullansa da burada da diğer bölümlerde olduğu üzere, bir memleket sevdası buram buram tütüyor; metne, kelime, izlenim ve betimlemelerle yansıyor…

“Gezen özne”nin yazınsal kaleminin öne çıkan en belirgin ikinci bir özelliği de abartısız ve içtenlikli betimlemelerdir, diyebiliriz.

Adıyan, hacim olarak kitabının yarısını Van’a ayırmış. Yani yazarın memleket duyarlığı, kitabın merkezini oluşturuyor. Okuyucu da doğal olarak Van gezisinden bilgi, bilinç ve kültürel bakımlardan zenginleşmiş olarak dönüyor…

Okuyucu, “gezen özne”den neler öğreniyor peki?

Öncelikle Van’ın ulusal kültürdeki belirleyici niteliklerini öğreniyor. Van’ın çok bilinen kahvaltısı, “gezen özne”nin dünyasında ve kişisel tarihinde de önemli bir yeri olan Van Âşıklar Kahvesini, sonra Ah Tamara Efsanesi ve hikâyesini gönül yakıcı ruh ikliminde hüzünle solumuş oluyoruz. Aynı zamanda Van’ın çeşitli ilçelerindeki doğa harikası yerlerine, Van Gölü ve Van kedisine müziksel atmosferde, gösterişsiz fırça darbeleri ve doğa betimlemeleri eşliğinde sıcak bir kalem ve kelâm ile tanıklık ediyoruz. Burada da diğer bölümlerde olduğu üzere, “gezen özne” dostluk bağına özel önem atfediyor ve dost ziyaretlerinde bulunuyor. Yazar Adıyan’ın dünyasında dostluk önemli bir mefhum. Bir değer olarak dostluğa göndermelerde bulunuyor. Aynı cihette Adıyan’ın gönül ikliminde dostluk, üzerinde titizlikle durulması gereken bir nitelik. Bu minvalde diyebiliriz ki İki Durak Bir Çıkmaz kitabı, insanî değerlerle yüklü bir toplam. Dostluk bağını pekiştiren en önemli öge ise müzik, türküler. Bunun yanında kitabın merkezini oluşturan unsurlar olarak şunları da belirleyebiliriz: Kültürel motifler, anekdotlar, meseller ve fıkralar…

Bakış açımızı dışarıda tutup genel olarak kitaba baktığımızda zengin bir Anadolu kültürüyle karşılaşıyoruz. Hikâyeleri, türküleri ve dostluklarıyla, fıkraları, desenleri ve doğa güzellikleriyle, gelenekleri ve görenekleriyle bitimsiz bir kırkambardır Anadolu. Bir hikâye ve anlam deposu. Bir yoğun manevi iklim. Bir gönül evreni. Kültürel bir kaynak. Doğal, saf, bozulmamış insanı ve şaşırtıcı, içli hikâyeleriyle, yanık ve ince hüzün yüklü türküleriyle, cennet tabiatı ve dost meclisleriyle Yüce bir Sanatkârın eseri. Sâni ve Bâri isminin bir yansıması… Cennetin dünyaya yansımış bir örneklemi…

Peki, İki Durak Bir Çıkmaz başarılı bir gezi kitabı mıdır?

İnsana bakışındaki samimiyet, betimlemelerindeki ressam-şair tavrı, mekânı algılamasındaki duygudaşlık, denklik ve isabetlilik, değerlerimize yönelik vurgulamaları ve göndermeleriyle evet, başarılı bir gezi kitabıdır.

Varlığını edebiyata ve Van kültürüne adayan Yazar Abdurrahman Adıyan, bu kitabıyla aynı cihette gezi literatürüne akılda kalıcı ve etkili bir eser bırakmıştır.

Peki, hiç mi kusurları yok İki Durak Bir Çıkmaz’ın?

Kusur denmese de, görsel bir çağda yaşadığımızdan mütevellit, kitabın fotoğraf yönünden zenginleştirilmemesi, önemli bir eksiklik olarak duruyor. Bunu da, bu sefer kitabın maliyeti fazla olacağından, olağan karşılıyoruz. Ancak gezi kitaplarında görsel açıdan zenginlik, eserin okuyucu üzerindeki etkisini iki kat üç kat artıracaktır.

Biz Van’ı somut olarak gezip göremesek de Şair Adıyan, kalemindeki ustalıklı betimlemeleriyle manen/soyut olarak gezmiş görmüş olduk…

Umalım ki özellikle Van şehrimizi görmek isteyen “meraklı okur”, Adıyan’ın bu kitabını rehber edinerek bir keşif yolculuğuna çıksın…

Adıyan’ın bu emek mahsulü eseri okunmaya değer bir kitap…

Gezip görmeye değer oluşunu ise bizatihi gezip görerek tecrübe edinmiş olacağız. Nasip.

 —–

(*) Abdurrahman Adıyan, İki Durak Bir Çıkmaz, İbrişim Kitap, Ocak 2019, Bursa.

[Eleştiri Haber, Ağustos, 2019]

https://www.kitapyurdu.com/kitap/iki-durak-bir-cikmaz–memleket-havalari-1/488241.html

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.